Dolandırıcılık Suçu (TCK m.157-158)

Dolandırıcılık, dijitalleşen dünyayla birlikte şekil değiştirerek günümüzün en sık karşılaşılan suç tiplerinden biri hâline gelmiştir. Sahte e-ticaret siteleri, kripto para vaatleri ve IBAN kiralama gibi yeni yöntemler, TCK m.157-158’in güncel uygulamasını her geçen gün daha karmaşık hâle getirmektedir. Bu rehber; basit ve nitelikli dolandırıcılık ayrımını, güncel dijital örnekleri ve uygulamada sık karşılaşılan hataları özetlemektedir.

1. Dolandırıcılığın Temel Unsurları (TCK m.157)

Suçun oluşması için üç unsurun birlikte gerçekleşmesi gerekir: hileli davranış (gerçekleri çarpıtma, aldatıcı senaryo, yanıltıcı belge), mağdurun bu hileye inanarak aldatılması ve failin kendisine veya başkasına haksız bir menfaat sağlaması. Bir yalanın ‘hile’ düzeyine ulaşması için mağdurun denetleme imkânını ortadan kaldıracak nitelikte, ustaca kurgulanmış olması aranır.

Uygulamada sık görülen hata: Bir sözleşmeye dayalı ticari ilişkide ortaya çıkan her ödeme sorununun dolandırıcılık sayılacağının düşünülmesi; taraflar arasında gerçek bir sözleşme ilişkisi varsa ve baştan itibaren aldatma kastı bulunmuyorsa, bu durum hukuki bir borç uyuşmazlığıdır, ceza hukuku anlamında dolandırıcılık oluşturmaz. Ayrım, failin başlangıçtaki (baştan) kastına bakılarak yapılır.

2. Basit ile Nitelikli Dolandırıcılık Karşılaştırması

Uygulamada sık görülen hata: Nitelikli dolandırıcılık suçlamasıyla karşılaşan bir şüphelinin, basit dolandırıcılıktaki gibi uzlaştırma yoluna gidilebileceğini düşünmesi; TCK m.158 kapsamındaki nitelikli hâller uzlaştırma kapsamı dışındadır, bu beklentiyle hareket etmek savunma stratejisinde ciddi bir yanılgıya yol açabilir.

3. Nitelikli Hâller (TCK m.158/1)

TCK m.158/1, nitelikli dolandırıcılık hâllerini (a)’dan (l)’ye kadar bentler hâlinde sayar. Uygulamada en sık karşılaşılan bentler:

• (a) Dini istismar: mağdurun dini inanç ve duygularının istismar edilmesi.
• (d) Kamu/STK kimliğinin kullanılması: kamu kurum/kuruluşları, kamu meslek kuruluşları, siyasi parti, vakıf veya dernek tüzel kişiliğinin araç olarak kullanılması.
• (e) Kamu kurumunun zarar görmesi: mağdurun zarar görenin özel bir kişi değil doğrudan bir kamu kurum veya kuruluşu olması.
• (f) Bilişim/banka aracılığı: bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması; günümüzün en yaygın dolandırıcılık tipidir.
• (h) Ticari faaliyet kapsamında: tacir, şirket yöneticisi veya şirket adına hareket eden kişilerin ticari faaliyetleri sırasında işlediği fiiller.

(e) bendindeki ‘kamu kurum veya kuruluşu’ kavramı soyut değil, her somut kurum için o kurumun statüsünü düzenleyen mevzuata göre belirlenir; bu nitelikli hâlin oluşması için kurumun kamu tüzel kişisi olarak faaliyet göstermesi ve failin bu kurumun malvarlığına zarar verme kastı taşıması gerekir.

Uygulamada sık görülen hata: Kamu kurumuyla iş ilişkisi bulunan özel bir şirketin dolandırılmasının da otomatik olarak TCK m.158/1-e kapsamına gireceğinin düşünülmesi; bu nitelikli hâl yalnızca doğrudan zarar görenin kamu tüzel kişisi olduğu hâllerde uygulanır, özel şirketin kamu ile iş ilişkisi bu sonucu doğurmaz.

4. Güncel Dijital Dolandırıcılık Örnekleri

Yargıtay uygulamasında TCK m.158/1-f kapsamında değerlendirilen fiiller son dönemde geniş bir yelpazeye yayılmıştır:

• Sahte e-ticaret/ilan: tanınmış platformlar üzerinden gerçek olmayan ürün satışı yapılması, havale alındıktan sonra ürünün gönderilmemesi.
• Kripto para dolandırıcılığı: sahte yatırım/kripto platformları üzerinden yüksek getiri vaadiyle para toplanması.
• Deepfake ile kimlik taklidi: yapay zekâ destekli görüntü/ses taklidiyle kimlik sahtekarlığı yapılması.
• IBAN kiralama: dolandırıcılık gelirlerinin başkasının banka hesabı üzerinden aklanması amacıyla hesap ‘kiralanması’; bu fiil ayrıca TCK m.282 (aklama) ve m.158 ile birlikte değerlendirilebilir.

Uygulamada sık görülen hata: IBAN’ını ‘kiraya veren’ bir kişinin, kendisinin doğrudan dolandırıcılık faili olmadığı için hiçbir cezai sorumluluğunun doğmayacağını düşünmesi; hesabını bu amaçla sunan kişi, somut olayın koşullarına göre dolandırıcılığa iştirakten veya suç gelirini aklamaya yardımdan sorumlu tutulabilir.

5. Çoklu Fail ve Örgüt Faaliyeti

TCK m.158/3 uyarınca, m.157 ve m.158’deki suçların üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır; suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde ise ceza bir kat artırılır.

Örgütlü dolandırıcılık dosyalarında, TCK m.220 kapsamındaki örgüt kurma/üyelik suçlamasının da ayrıca gündeme gelip gelmeyeceği, örgütün unsurlarına ilişkin ayrı bir rehberimizde (‘Suç İşlemek Amacıyla Örgüt Kurma Suçlarında Haklar ve Savunma’) ele alınmıştır.

6. Süreç Yönetiminde Diğer Sık Yapılan Hatalar

• Adli para cezasının, elde edilen menfaatin iki katından az olamayacağı kuralının gözden kaçırılması; bu, mutlak bir alt sınır oluşturur ve savunma stratejisinde dikkate alınmalıdır.
• Bilişim sistemleri üzerinden işlenen dosyalarda, HTS kayıtları ve dijital delillerin teknik incelemesinin savunma tarafınca da bağımsız olarak değerlendirilmemesi.
• Tutuklama riskinin, yüksek meblağlı, örgütlü ve bilişim sistemleri kullanılan dosyalarda artabileceğinin baştan hesaba katılmaması.
• Mağdur sıfatıyla şikâyet sürecinde, zararın hangi nitelikli hâle (bilişim mi, kamu kurumu mu, ticari faaliyet mi) dayandığının net biçimde ortaya konmaması; bu tespit, hem ceza miktarını hem uzlaştırma imkânını doğrudan etkiler.

Sadak & Partners ile İletişime Geçin

Dolandırıcılık dosyalarında, fiilin basit mi nitelikli mi olduğunun doğru tespiti, hem ceza miktarını hem uzlaştırma imkânını belirler. Şikâyet dilekçenizi, sözleşme ve yazışmalarınızı veya soruşturma evrakınızı paylaşmanız, dosyanıza özel bir strateji kurulmasını sağlar. Sadak & Partners Law Office ceza hukuku ekibiyle iletişime geçebilirsiniz.

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir uyuşmazlığa ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz.