Anonim Şirketlerde Esas Sözleşme: Hazırlama ve Değişiklik

Anonim şirketin ‘anayasası’ niteliğindeki esas sözleşme, hem kuruluş aşamasında hem de şirketin yaşamı boyunca yapılacak değişikliklerde büyük özen gerektirir. Şekil eksiklikleri veya nisap hatları, tescil sürecini uzatabileceği gibi, ileride ortaklar arası uyuşmazlıklara da zemin hazırlayabilir. Bu rehber; esas sözleşmenin zorunlu unsurlarını, değişiklik usulünü ve uygulamada sık karşılaşılan hataları özetlemektedir.

1. Esas Sözleşmenin Şekil Şartları

TTK m.339/1 uyarınca esas sözleşmenin yazılı şekilde yapılması ve tüm kurucuların imzalarının noterce onaylanması ya da esas sözleşmenin ticaret sicili müdürü veya yardımcısı huzurunda imzalanması şarttır. Anonim şirket esas sözleşmeleri, borçlar hukukundaki genel sözleşme özgürlüğünden farklı olarak sıkı bir şekil şartına tabidir.

Uygulamada sık görülen hata: Esas sözleşmenin yalnızca yazılı hâle getirilip kurucular arasında imzalanmasının yeterli sayılması; noter onayı veya ticaret sicili müdürü huzurunda imzalanma şartı yerine getirilmeden hazırlanan bir esas sözleşme, şekil eksikliği nedeniyle tescil edilemez.

2. Esas Sözleşmenin Zorunlu Unsurları (TTK m.339)

TTK m.339/2 uyarınca esas sözleşmede asgari olarak şu hususların yer alması zorunludur:

• şirketin ticaret unvanı ve merkezinin bulunacağı yer.
• esaslı noktaları belirtilmiş ve tanımlanmış şekilde işletme konusu.
• şirketin sermayesi, her payın itibari değeri ve bunların ödenme şekil/şartları.
• pay senetlerinin nama veya hamiline yazılı olacağı; belirli paylara tanınan imtiyazlar; devir sınırlamaları.
• paradan başka sermaye olarak konan haklar ve ayınlar, bunların değeri ve karşılığında verilecek pay miktarı; bir işletme veya ayın devralınması söz konusuysa bedeli.
• kurucularla yönetim kurulu üyelerine ve diğer kişilere şirket kârından sağlanacak menfaatler.
• yönetim kurulu üyelerinin sayısı ve şirket adına imza yetkisi olanlar.
• genel kurulun toplantıya çağrılma usulü ve oy hakları.
• şirketin süresi belirli bir süreyle sınırlandırılmışsa bu süre; sınırlandırılmamışsa şirket belirsiz süreli sayılır.

Uygulamada sık görülen hata: Şirketin faaliyet konusunun esas sözleşmede muğlak ve genel ifadelerle (‘her türlü ticari faaliyet’ gibi) yazılması; kanun, işletme konusunun ‘esaslı noktaları belirtilmiş ve tanımlanmış’ biçimde yazılmasını arar, aşırı genel ifadeler tescil aşamasında sorun yaratabilir.

3. İhtiyari Hükümler ve Sınırları

Kurucular, zorunlu unsurların yanında esas sözleşmeye ihtiyari (isteğe bağlı) hükümler de koyabilir; ancak bu hükümler TTK’nın ve ilgili diğer kanunların emredici hükümlerine, kamu düzenine ve ahlaka aykırı olamaz (TTK m.340). Sermayenin korunması ilkesi ve pay sahiplerinin vazgeçilemez hakları gibi temel ilkelere aykırı düzenlemeler geçersizdir.

Uygulamada sık görülen hata: Esas sözleşmeye, pay sahiplerinin kanundan doğan temel haklarını (örn. bilgi alma, genel kurula katılma) sınırlayan veya ortadan kaldıran hükümler konulması; TTK’nın emredici hükümlerine aykırı bu tür maddeler tescil edilse dahi geçersiz sayılabilir ve ileride iptal davasına konu olabilir.

4. Esas Sözleşme Değişikliği: Yetki ve Nisap

Esas sözleşme değişikliği yalnızca genel kurul kararıyla yapılabilir; yönetim kurulu bu konuda yetkilendirilemez (kayıtlı sermaye sistemindeki sermaye artırımı istisnası hariç). TTK m.421 uyarınca toplantı ve karar nisapları, değişikliğin niteliğine göre üç kategoriye ayrılır:

Uygulamada sık görülen hata: Tüm esas sözleşme değişikliklerinin aynı (basit) nisapla yapılabileceğinin düşünülmesi; sermaye artırımı, tür değişikliği, merkez nakli gibi bazı temel değişiklikler nitelikli çoğunluk veya oybirliği gerektirebilir. Hangi değişikliğin hangi nisaba tabi olduğu, karar öncesinde madde madde kontrol edilmelidir.

5. Bakanlık İzni Gereken Hâller

Kuruluşu Ticaret Bakanlığı’nın iznine tabi tutulan şirketlerde (TTK m.333), esas sözleşme değişikliği için de aynı Bakanlıktan izin alınması gerekir. Diğer şirketlerde ise, yönetim kurulunca karara bağlanan değişiklik taslağının, değiştirilecek mevcut hükümlerle birlikte usulüne uygun ilan edilmesi yeterlidir.

Uygulamada sık görülen hata: Bakanlık izni gerektiren bir değişikliğin (örneğin belirli sektörlerdeki şirket türü değişikliği), izin alınmadan doğrudan genel kurul gündemine getirilip karara bağlanması; izin alınmadan yapılan işlemler geçersiz sayılabilir ve süreç baştan tekrarlanmak zorunda kalabilir.

6. Değişiklik Süreci

• Tasarının hazırlanması: değiştirilecek maddenin eski ve yeni metni karşılaştırmalı olarak hazırlanır; yeni metin emredici hükümlere, kamu düzenine ve ahlaka aykırı olamaz.
• Çağrı ve bilgilendirme: yönetim kurulu tadil gündemini hazırlar, genel kurulu toplantıya çağırır; değişiklik taslağı, toplantı öncesinde pay sahiplerinin incelemesine sunulur.
• Genel kurul: değişiklik karara bağlanır; toplantı tutanağı ve hazır bulunanlar (hazirun) cetveli düzenlenir.
• Tescil ve ilan: alınan karar ticaret siciline tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde (TTSG) ilan edilir; değişiklik, tescil ve ilanla birlikte hüküm ifade eder.

Uygulamada sık görülen hata: Genel kurulda alınan esas sözleşme değişikliği kararının, tescil ve ilan işlemleri tamamlanmadan üçüncü kişilere karşı geçerli sayılacağının düşünülmesi; değişiklik, ancak ticaret siciline tescil ve TTSG’de ilan edilmesiyle hüküm ve sonuç doğurur.

7. Süreç Yönetiminde Diğer Sık Yapılan Hatalar

• Esas sözleşmenin kuruluştan yıllar sonra hâlâ eski TTK dönemi hükümlerini içermesi; mevzuat değişiklikleriyle uyumsuz kalan esas sözleşme hükümleri, ileride yapılacak işlemlerde (sermaye artırımı, pay devri gibi) usul sorunlarına yol açabilir.
• İmtiyazlı pay sahiplerinin haklarını etkileyen bir değişiklikte, ilgili imtiyazlı pay sahipleri kurulunun ayrıca onayının alınması gerektiğinin gözden kaçırılması.
• Halka açılma hedefleyen şirketlerde, esas sözleşmenin yalnızca TTK’ya değil Sermaye Piyasası Kurulu düzenlemelerine de uygun hazırlanması gerektiğinin ihmal edilmesi.
• Değişiklik metninin, sonradan farklı yorumlara açık, çelişkili ifadeler içerecek biçimde hazırlanması; her maddenin diğer hükümlerle uyumu kontrol edilmelidir.

Sadak & Partners ile İletişime Geçin

Esas sözleşmenin doğru hazırlanması ve her değişiklikte doğru nisabın uygulanması, hem tescil sürecinin hızını hem de ileride çıkabilecek uyuşmazlıkların önlenmesini doğrudan etkiler. Mevcut esas sözleşmenizi ve planladığınız değişikliği paylaşmanız, dosyanıza özel bir değerlendirme yapılmasını sağlar. Sadak & Partners Law Office şirketler hukuku ekibiyle iletişime geçebilirsiniz.

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir uyuşmazlığa ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz. Ortaklıktan çıkma, çıkarılma ve şirketin feshine ilişkin konular ayrı bir rehberimizde ele alınmıştır.