Yabancılar Hukuku: Sınır Dışı Etme, İdari Gözetim ve Tahdit Kodları

Türkiye’de yaşayan veya Türkiye’ye giriş yapmak isteyen yabancıların karşılaşabileceği en ciddi hukuki sorunların başında sınır dışı etme (deport) kararları, idari gözetim ve giriş yasağına yol açan ‘tahdit kodları’ gelir. Bu alan, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) ile düzenlenmiş, kısa ve hak düşürücü sürelere tabi bir hukuk dalıdır. Bu rehber; sınır dışı etme sürecini, idari gözetimi, tahdit kodlarının kaldırılmasını ve uygulamada sık karşılaşılan hataları özetlemektedir.

1. Sınır Dışı Etme Kararının Sebepleri (YUKK m.54)

YUKK m.52-60 arasında düzenlenen sınır dışı etme, kamu düzenini, kamu güvenliğini veya kamu sağlığını tehdit ettiği değerlendirilen ya da göç kurallarını ihlal eden yabancılar hakkında uygulanan idari bir işlemdir. Başlıca sebepler:

• Süre ve izin ihlalleri: vize veya ikamet izni süresini 10 günden fazla aşanlar; çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler.
• Yasa dışı giriş-çıkış: Türkiye’ye yasa dışı yollardan giren veya çıkmaya teşebbüs edenler; sahte/gerçek dışı belge kullananlar.
• Diğer hâller: kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturduğu değerlendirilenler; uluslararası koruma başvurusu reddedilenler veya statüsü sona erenler.

2. İdari Gözetim

Sınır dışı etme kararı verilenlerden; kaçma ve kaybolma riski bulunanlar, giriş-çıkış kurallarını ihlal edenler, sahte belge kullananlar veya kamu düzeni/güvenliği/sağlığı açısından tehdit oluşturanlar hakkında valilikçe idari gözetim kararı alınabilir; bu kişiler geri gönderme merkezlerinde (GGM) tutulur.

• Süre: idari gözetim süresi en fazla 6 aydır; sınır dışı işlemlerinin yabancının iş birliği yapmaması nedeniyle tamamlanamaması hâlinde bu süre en fazla 6 ay daha uzatılabilir (azami toplam 1 yıl).
• Aylık değerlendirme: YUKK m.57/4 uyarınca, idari gözetimin devamında zaruret olup olmadığı valilikçe her ay resen değerlendirilir; gerek görülürse bu süre beklenmeden gözetim derhâl sonlandırılır.
• İdari gözetime alternatif yükümlülükler: kaçma/kaybolma riski bulunmayan yabancılar için, doğrudan özgürlük kısıtlamasına gidilmeden, YUKK m.57/A uyarınca ‘belirli bir adreste ikamet etme’, ‘düzenli bildirimde bulunma’ gibi daha hafif idari yükümlülükler uygulanabilir.

Uygulamada sık görülen hata: Kaçma veya kaybolma riski bulunmayan, sabit bir ikametgahı olan bir yabancı hakkında, alternatif yükümlülükler hiç değerlendirilmeden doğrudan idari gözetim kararı verilmesi; kanun açıkça alternatif tedbirleri öngörür, bu tedbirler değerlendirilmeden doğrudan özgürlük kısıtlamasına gidilmesi AİHS m.5 ve Anayasa m.19’a aykırılık oluşturabilir ve itiraz konusu yapılabilir.

3. Sınır Dışı Etme Kararına İtiraz ile İdari Gözetimin Kaldırılması: İki Ayrı Yol

Yabancının GGM’den çıkarılması ile sınır dışı etme kararının iptali birbirinden farklı hukuki yollardır. Sınır dışı kararı İdare Mahkemesi’nde görüşülürken, idari gözetim kararının kaldırılması için ayrıca ve eş zamanlı olarak Sulh Ceza Hâkimliği’ne başvurulabilir.

Uygulamada sık görülen hata: Yalnızca sınır dışı etme kararına karşı idare mahkemesinde dava açılıp, geri gönderme merkezinde tutulmanın hukuka uygunluğuna ayrıca itiraz edilmemesi; bu iki süreç birbirinden bağımsızdır, idari gözetimin kaldırılması için Sulh Ceza Hâkimliği’ne ayrı bir başvuru yapılması gerekir.

4. Sınır Dışı Etme Kararına İtirazda 7 Günlük Süre ve Otomatik Durdurma Etkisi

• Süre: yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı, kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde, kararı veren valiliğin bulunduğu ildeki İdare Mahkemesi’ne başvurabilir; bu süre hak düşürücüdür.
• Otomatik durdurma etkisi: 2019 ve 2024 değişiklikleri sonrası YUKK m.53/3 uyarınca, dayanılan gerekçe ne olursa olsun, 7 günlük dava açma süresi içinde veya dava açılmışsa yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilemez; bu kuralın tek istisnası yabancının kendi rızasıdır.
• Yargılama süresi: mahkemeye yapılan başvurular 15 gün içinde sonuçlandırılır; mahkemenin bu konudaki kararı kesindir.

Uygulamada sık görülen hata: 7 günlük itiraz süresinin dolmasının, sınır dışı işleminin hemen uygulanacağı anlamına geldiğinin düşünülüp, itirazın hazırlanmasının aceleye getirilmesi; süre kısa olmakla birlikte, önce tebligat tarihinin kayıt altına alınması, kararın tam metninin ve dayanağının temin edilmesi, ardından gerekçeli itirazın hazırlanması önerilir — ilk adımlar itirazın süresinde sunulmasını geciktirmemelidir, gerekirse itiraz önce sunulup detaylandırılabilir.

5. Tahdit Kodları (Giriş Yasağı)

Tahdit kodları, yabancıların Türkiye’ye giriş ve ikametiyle ilgili risk değerlendirmesine göre sisteme işlenen özel kodlardır; bu kodlar kişinin sınır kapısında geri çevrilmesine veya vize/ikamet işlemlerinde engelle karşılaşmasına yol açar.

• G-87: genel güvenlik açısından tehlike arz ettiği düşünülen yabancılara konulur; en zorlayıcı ve idari başvuruyla kaldırılması en güç kodlardan biridir, genellikle uzun (çoğu zaman belirsiz) süre uygulanır.
• Ç-113: Türkiye’ye yasa dışı giriş veya çıkış yapanlara konulan, vize ihlali/kaçak kalma durumunu bildiren bir koddur.
• V-84: 10 gün içinde ikamet izni almak koşuluyla giriş yapan ve bu süre içinde başvurmayan yabancılara konulur; sonradan ikamet izni alınırsa kod kendiliğinden hükümsüz kalabilir.
• V-88: çalışma izni sonradan iptal edilen yabancılara konulur; meşruhatlı davetiye, yeni çalışma izni başvurusu veya idari dava yoluyla çözülebilir.

Tahdit kodu, e-Devlet sisteminde doğrudan görünmeyebilir; bu bilgi genellikle sınır kapısında geri çevrilme sırasında veya resmî bir başvuru sonucunda öğrenilir. Yurt dışındaki bir Türk konsolosluğuna başvurularak veya bir avukat aracılığıyla kodun varlığı ve içeriği teyit ettirilebilir.

6. Çok Önemli Güncel Gelişme: AYM’nin G-87 Kodlarına İlişkin Ocak 2026 Kararı

Ocak 2026’da yayımlanan bir Anayasa Mahkemesi kararına göre, yalnızca soyut istihbarata veya genel şüpheye dayanılarak G-87 kodu konulamaz; kodun konulabilmesi için somut ve bireyselleştirilmiş delil bulunması, ayrıca ölçülülük ilkesi ile kişinin özel hayatı ve aile hayatının dikkate alınmış olması gerekir. Bu karar, hukuka aykırı biçimde konulan G-87 kodlarına karşı açılan davalarda güçlü bir emsal oluşturmaktadır.

Uygulamada sık görülen hata: Somut hiçbir suç isnadı veya delil bulunmadığı hâlde, yalnızca genel/soyut bir güvenlik değerlendirmesiyle konulan bir G-87 kodunun kaldırılamayacağının düşünülmesi; AYM’nin güncel kararı doğrultusunda, somut ve bireyselleştirilmiş delile dayanmayan kodlar iptal davasına konu edilebilir ve bu tür davalarda güncel emsaller mevcuttur.

7. Tahdit Kodunun Kaldırılması Süreci

• İdari başvuru: Göç İdaresi’ne başvurularak kodun kaldırılması talep edilir; kodun hangi gerekçeye dayandığının öğrenilmesi için de bu başvuru kullanılabilir.
• Süre: kodun öğrenildiği tarihten itibaren 60 gün içinde başvuru yapılması önerilir.
• Dava yolu: idari başvurunun reddi hâlinde, idare mahkemesinde iptal davası açılır ve dava ile birlikte yürütmenin durdurulması talep edilebilir; bu talep kabul edilirse, dava sonuçlanmadan geçici bir giriş imkânı sağlanabilir.

Uygulamada sık görülen hata: İtiraz veya dava açılmasının, kodun otomatik olarak kalkacağı anlamına geldiğinin düşünülmesi; süreç sonuçlanıncaya kadar (yürütmenin durdurulması kararı alınmadıkça) yabancının Türkiye’ye girişi genellikle mümkün olmaz, bu süreç aylar sürebilir ve buna göre planlama yapılmalıdır.

8. Süreç Yönetiminde Diğer Sık Yapılan Hatalar

• 5 yıllık gibi süreli bir yasağın dolmasına rağmen, idarenin kaydı sistemden silmeyi unutması hâlinde, kişinin hâlâ giriş yapamamasına rağmen hiçbir işlem yapmadan beklemesi; süre dolmasına rağmen giriş sorunu devam ediyorsa, idari başvuruyla kaydın silinmesinin sağlanması gerekir.
• Yabancının, sınır dışı kararına veya tahdit koduna itiraz sürecinde kendi rızasıyla ülkeyi terk etmesinin bazı durumlarda hak kaybına yol açabileceğinin gözden kaçırılması; rıza ile ayrılma, otomatik durdurma güvencesinin istisnasıdır ve bu tercih dikkatle değerlendirilmelidir.
• İkamet veya çalışma izni başvurusu reddedilen bir yabancının, ret kararına karşı süresinde itiraz etmeden Türkiye’de kalmaya devam etmesi; bu durum ayrıca bir sınır dışı etme sebebi oluşturabilir.
• N kodları gibi idari para cezasına bağlı kodlarda, yalnızca cezanın ödenmesiyle kodun kaldırılabileceği imkânının değerlendirilmemesi.

Sadak & Partners ile İletişime Geçin

Sınır dışı etme, idari gözetim ve tahdit kodu süreçlerinde süreler çok kısa ve sonuçlar ağırdır; tebligat tarihinin doğru kaydı ve itirazın zamanında hazırlanması büyük önem taşır. Kararın tebligatını ve elinizdeki belgeleri paylaşmanız, sürecin doğru ve hızlı yönetilmesini sağlar. Sadak & Partners Law Office yabancılar hukuku ekibiyle iletişime geçebilirsiniz.

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir uyuşmazlığa ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz.